محمد مهريار
298
فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )
از اين سخن كه بگذريم وجود ديههاى متعدد باز نشان ديگرى بر قدمت محل است . دهستان حومهء اردستان به تقريبى داراى شصت پارچه آبادى است كه همهء اينها به همت و هنر ايرانيان قديم ، با كندن قنات و به دست آوردن آب در زير زمينهاى بيابان داغ و پهناور ايجاد شده و تا حال حاضر آبادان مانده است . اخيرا مقدار بارندگى كم شده و آب قناتها كاهش يافته است و از اين جهت شكوفايى اقتصادى ناحيه چندان خوب نيست ولى بههر حال خصوصيات كهن خود را حفظ كرده است . اين ديه در سال 1375 ، 223 نفر جمعيت داشته است . به صورت همين واژه مشابهات ديگرى در اطراف ايران داريم چون جنبه ( جهرم ) ، جنبهسرا ( هشتپر ) ، جنبد ( سبزوار ) و غيره . واژهشناسى : در مورد واژهشناسى اين ديه و ارجاع آن مرحله به اين مرحله در تطّور گذشته تا به زبان بنياد بايد دانست كه اساسا واژههاى « چم » ( به ضم اول ) معادل « كم » و « گم » ( « چ » و « گ » به هم تبديل مىشوند ) و « سم » و « خم » همه در اصل اوستايى به صورت جمب ، كمب ، گمب و خمب بوده است ، و در سير تطّور صورت كلمه كه داراى « ن + ب » بوده است به صورتى درآمده است كه معادل شده است با « ب » تنها . « خمب » به « خم » و « سمب » به « سم » و « دنب » به « دم » تبديل شده است . هنگامى هم كه در جاهايى باقىمانده است مثل دنبه و دنباله آنچه كه در جريان گفتوگو به گوش مىرسد دنبه و دنباله نيست بلكه دمبه و دمباله است و همچنين در سير تطّور در بعضى از اين واژهها با اينكه در صورت گويشى آن « نون » به « ميم » تبديل مىشود ، دنباله - دمباله و دنبه - دمبه . با اين وصف اين خصوصيت در اين واژهها حفظ شده كه حرف « ب » كه در صورت كهن وجود داشته است در سير تطّور در واژه باقى مانده است . به اين معنى كه در حالت حاضر در بعضى واژهها باقى مانده و در بعضى از آنها حذف شده است . در اسامى ديهها صورت كمبران ( اهر ) و گمران ( آبان ) ، گمبولى ( بهبهان ) و گمجان ( شيراز ) هر دو ديده مىشود . و چون حرف « ك » يا « گ » در لهجههاى مختلف قابل تبديل است هم صورت كمبل ( چاهبهار ) و هم صورت كمران ( فريدن ) با امثلهء بسيار در اطراف كشور وجود دارد . قانونى كه از مطالعه و مقايسهء اين اسامى به دست مىآيد اولا تبديل « ك » و « گ » به « ج » و « چ » است مثل كمازان ( ملاير ) ، كمارج ( كازرون ) ، كماسى ( خرمآباد ) و معادلات آنها جماران ( تهران ) و گماران ( بوشهر ) ، گمار